Gilles Deleuze „O czterech formułach poetyckich, mogących stanowić podsumowanie filozofii kantowskiej”*

Posted on Lipiec 1, 2009


Czas wypadł z wiązań[1]

Szekspir, Hamlet, I, 5[2]

Zawias[3] to oś, wokół której obracają się drzwi. Zawias, Cardo, wskazuje na podporządkowanie czasu czterem stronom świata – przebiegają tamtędy okresowe poruszenia, których czas jest miarą. Jako że czas pozostaje w zawiasach, podporządkowuje się nieustannemu ruchowi: jest jego miarą, odstępem i ilością. Często podkreślano, że rysem filozofii starożytnej jest uzależnienie czasu od cyrkularnego ruchu świata; na wzór drzwi obrotowych – labiryntu otwartego na odwieczne źródło. Istniałaby tam hierarchia ruchów będących następstwem ich bliskości z Wiecznym, następstwem ich konieczności, ich doskonałości, ich jedności, ich wirowania, ich złożonych spiral, ich poszczególnych osi i drzwi, wraz z odpowiadającą im ilością Czasu. Bez wątpienia, już tam pojawia się tendencja do uniezależniania się czasu: kiedy mierzony ruch sam staje się coraz bardziej zbaczający, pochodny, naznaczony przypadkowymi składnikami pochodzenia meteorologicznego i ziemskiego. Jest to jednak uboczna tendencja, zależna wciąż od formuły ruchu[4]. Czas pozostaje podporządkowany ruchowi wraz z tym, co w ruchu pierwotne i pochodne.

Fragment tłumaczenia, całość opublikowana w „Nowa Krytyka” nr 22/23, lipiec 2009.


*G. Deleuze, Sur quatre formules poétiques qui pourraient résumer la philosophie kantienne, pierwodruk w « Philosophie » 1986, nr 9, s. 29-34 ; przedruk w : G. Deleuze, Critique et clinique, Les Éditions de Minuit, Paryż 1993, s. 40-49 [przyp. tłum].

[1] The time is out of joint. Szestow uczynił tę Szekspirowską formułę tragiczną dewizą swojej myśli w Apoteozie nieoczywistości (Apoteoza nieoczywistości. Próba myślenia niedogmatycznego, przeł. N. Krasow i S. Szechter, Kontra, Londyn 1983), a także w Celui qui édifie et détruit des mondes (L’homme pris au piège, U.G.E., Paris 1966).

[2] W. Szekspir, Hamlet, tłum. J. Sito, Polskie Media Amer.com SA, Poznań 2002 [przyp. tłum.].

[3] Angielskie słowo „joint” Deleuze tłumaczy jako „le gond” – zawias. W żadnym z polskich przekładów nie przetłumaczono słowa „joint” jako „zawias”; najbliższy jest tutaj przekład J.S. Sity, który oddaje „joint” jako „wiązanie”. Chociaż powoduje to dezorientację czytelnika, konieczne byłoby pozostanie  przy terminie „zawias”, aby adekwatnie oddać sens metafory czasu budowanej przez Deleuze’a [przyp. tłum.].

[4] Éric Alliez przeanalizował w myśli starożytnej ową tendencję czasu do uniezależniania się, kiedy ruch przestaje już być kołowy: np. chrematistiké a czas ruchu pieniądza u Arystotelesa (É. Alliez, Les temps capitaux, t. 1. Cref, Paris 1991).

Reklamy
Otagowane:
Posted in: Tłumaczenia